Η Αισθητηριακή Ολοκλήρωση (Sensory Integration – SI) είναι η νευρολογική διαδικασία µέσω της οποίας ο εγκέφαλος λαµβάνει, οργανώνει και χρησιµοποιεί τις αισθητηριακές πληροφορίες από το σώµα και το περιβάλλον.
Όταν αυτή η επεξεργασία λειτουργεί οµαλά, το παιδί µπορεί να παίξει, να µάθει, να συγκεντρωθεί, να κινηθεί µε συντονισµό και να ανταποκριθεί κατάλληλα στις καθηµερινές απαιτήσεις.
Η θεωρία της Αισθητηριακής Ολοκλήρωσης αναπτύχθηκε από τη Dr. A. Jean Ayres, εργοθεραπεύτρια και ερευνήτρια, η οποία παροµοίαζε τον εγκέφαλο µε ένα “οργανωτή κυκλοφορίας” που πρέπει να δίνει νόηµα σε όλες µας τις αισθήσεις.
Ποιες αισθήσεις επηρεάζονται;
Εκτός από τις γνωστές αισθήσεις (όραση, ακοή, όσφρηση, γεύση, αφή), υπάρχουν και τρεις βασικές «σωµατικές» αισθήσεις που παίζουν σηµαντικό ρόλο στη συµπεριφορά και την ανάπτυξη:
1. Αιθουσαία αίσθηση – σχετίζεται µε την ισορροπία και την κίνηση
2. Ιδιοδεκτικότητα – πληροφορίες από τους µύες και τις αρθρώσεις για τη θέση του σώµατος
3. Απτική αίσθηση – πληροφορίες από το δέρµα για επαφή, υφή, πίεση, θερµοκρασία
Οι δυσκολίες επεξεργασίας σε µία ή περισσότερες από αυτές τις αισθήσεις µπορεί να επηρεάσουν
τη συµπεριφορά, τη µάθηση και τη συµµετοχή σε καθηµερινές δραστηριότητες.
Πώς εµφανίζονται οι Δυσκολίες Αισθητηριακής Επεξεργασίας;
Τα παιδιά µε αισθητηριακές δυσκολίες µπορεί να παρουσιάζουν:
1. Υπεραντιδραστικότητα (over-responsivity)Το παιδί αντιδρά υπερβολικά σε ερεθίσµατα που για τους άλλους είναι φυσιολογικά.
Παραδείγµατα:
• ενοχλείται από ήχους, φώτα ή έντονες µυρωδιές
• αποφεύγει το άγγιγµα, τις αγκαλιές ή τα βρώµικα χέρια
• τροµάζει εύκολα µε κίνηση ή αιώρες
2. Υποαντιδραστικότητα (under-responsivity)
Το παιδί φαίνεται «αδιάφορο» ή δεν αντιλαµβάνεται εύκολα τα ερεθίσµατα.
Παραδείγµατα:
• δεν αντιδρά εύκολα στο όνοµά του
• δεν αντιλαµβάνεται πότε λερώθηκε ή χτύπησε
• χρειάζεται πολύ έντονη κίνηση για να «ξυπνήσει»
3. Αισθητηριακή αναζήτηση (sensory seeking)
Το παιδί αναζητά ενεργά έντονα ερεθίσµατα.
Παραδείγµατα:
• πηδάει, πέφτει, σπρώχνει αντικείµενα
• βάζει αντικείµενα στο στόµα
• αγγίζει τα πάντα
Οι δυσκολίες αυτές δεν είναι «κακή συµπεριφορά». Είναι τρόπος µε τον οποίο το παιδί προσπαθεί
να ρυθµίσει το νευρικό του σύστηµα.
Πώς βοηθά η Εργοθεραπεία µε Αισθητηριακή Ολοκλήρωση;
Η εργοθεραπεία βασισµένη στη θεωρία της Ayres (Ayres Sensory Integration® – ASI) χρησιµοποιεί εξειδικευµένες δραστηριότητες που:
• παρέχουν στο παιδί τις κατάλληλες αισθητηριακές εµπειρίες
• οργανώνουν την προσοχή
• ενισχύουν τον έλεγχο του σώµατος
• βελτιώνουν την αυτορρύθµιση
• καλλιεργούν τις δεξιότητες µάθησης, παιχνιδιού και κοινωνικής συµµετοχής
Το παιδί δουλεύει µέσα από παιχνίδι, σε έναν κατάλληλα εξοπλισµένο χώρο (αιώρες, στρώµατα, ράµπες, µπάλες, υλικά αφής).
Ο θεραπευτής οργανώνει τις δραστηριότητες µε τρόπο που να κινητοποιεί το παιδί, να το διασκεδάζει και ταυτόχρονα να προκαλεί το νευρικό του σύστηµα να ωριµάσει.
Τι µπορούν να κάνει οι γονείς;
• Παρατηρήστε ποιες καταστάσεις βοηθούν το παιδί να ηρεµήσει και ποιες το δυσκολεύουν.
• Διατηρήστε σταθερή ρουτίνα, καθώς µειώνει την αισθητηριακή «σύγχυση».
• Εντάξτε καθηµερινή κίνηση: παιχνίδι στο πάρκο, τρέξιµο, σκαρφάλωµα.
• Παρέχετε έντονη ιδιοδεκτική δραστηριότητα: αγκαλιές-πίεση, σπρωξίµατα, µεταφορά
αντικειµένων.
• Συνεργαστείτε στενά µε εργοθεραπευτή εξειδικευµένο στην Αισθητηριακή Ολοκλήρωση.
Η θεραπεία είναι πιο αποτελεσµατική όταν ενισχύεται και στο σπίτι, σε απλές δραστηριότητες που
ταιριάζουν στους ρυθµούς της οικογένειας.Βασική βιβλιογραφία (για γονείς και επαγγελµατίες)
• Ayres, A. J. (1972). Sensory Integration and Learning Disorders.
• Ayres, A. J. (2005). Sensory Integration and the Child.
• Bundy, A. C., Lane, S. J., & Murray, E. A. (Eds.). (2002). Sensory Integration: Theory and Practice.
• Miller, L. J., Anzalone, M. E., Lane, S. J., Cermak, S. A., & Osten, E. T. (2007). Concept evolution in sensory
integration: A proposed nosology.
• Schaaf, R. C., & Mailloux, Z. (2015). Clinician’s Guide for Implementing Ayres Sensory Integration.
* Σµαράγδα Νοµικού Εργοθεραπεύτρια M.Sc, S.I.
