Στην ημερίδα που διοργανώθηκε στις 23 Νοεμβρίου 2025, από την Ανεμόεσσα και το MedINA, αποτυπώθηκαν οι ανησυχίες, οι αντιρρήσεις αλλά και οι ρεαλιστικές προτάσεις της τοπικής κοινωνίας και των θεσμικών και επιστημονικών φορέων, σε ένα καθαρό ερώτημα, το οποίο δεν είναι άλλο από το ποιο μοντέλο ανάπτυξης επιθυμεί και αντεχει πραγματικά η Λήμνος.
Επιθυμούμε έναν παραγωγικό τόπο με τουρισμό, ιστορική συνέχεια, αγροτικό και πολιτιστικό αποτύπωμα, ή ένα νησί που θα αντιμετωπίζεται μονοδιάστατα ως τουριστικός προορισμός και πόρος;
Σε αυτό το πλαίσιο, και σε συνέχεια αυτής της ημερίδας οι δύο φορείς έδωσαν στη δημοσιότητα ένα συνοπτικό κείμενο συμπερασμάτων, με σκοπό να ανοίξει και πάλι συζήτηση για το μέλλον της Λήμνου και τις επιλογές που θα κάνει το νησί για το «είναι» και τη φυσιογνωμία του τις επόμενες δεκαετίες!
Το κείμενο συμπερασμάτων:
1. Εισαγωγή – Πλαίσιο και σκοπός
Τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΤΠΣ) του Ν. 4447/2016 αποτελούν το βασικό εργαλείο ρύθμισης της
χωρικής οργάνωσης των Δήμων σε ορίζοντα 15ετίας. Καθορίζουν περιοχές οικιστικής ανάπτυξης,
παραγωγικών δραστηριοτήτων, προστασίας περιβάλλοντος και πολιτιστικής κληρονομιάς, ορίζοντας τις
επιτρεπόμενες χρήσεις γης, τους όρους και τους περιορισμούς δόμησης. Στόχος τους είναι η επίτευξη
των αναπτυξιακών στόχων, σε συνδυασμό με τη διαφύλαξη των φυσικών και πολιτιστικών πόρων.
Η εκπόνηση του ΤΠΣ Λήμνου – Αγίου Ευστρατίου καλύπτει ένα διαχρονικό κενό, δεδομένου ότι σήμερα
μόνο περίπου το 40% της Λήμνου διαθέτει εγκεκριμένο σχέδιο χρήσεων γης. Η αύξηση των οικιστικών
και τουριστικών πιέσεων καθιστά επιτακτική την ύπαρξη ενός σχεδίου που να ενσωματώνει τις
ιδιαιτερότητες του νησιού και να προστατεύει το αγροτικό και φυσικό τοπίο.
Η Ανεμόεσσα και το MedINA συμμετείχαν στη δημόσια διαβούλευση των εναλλακτικών σεναρίων
χωρικής ανάπτυξης του Α’ σταδίου της μελέτης ΤΠΣ, κατέθεσαν παρατηρήσεις και διοργάνωσαν την
ημερίδα της 23ης Νοεμβρίου 2025, ανοίγοντας ουσιαστικό διάλογο με την τοπική κοινωνία, θεσμικούς
και επιστημονικούς φορείς. Το παρόν κείμενο συνοψίζει τα συμπεράσματα της ημερίδας –στην οποία
συμμετείχαν εκπρόσωποι της δημόσιας διοίκησης, της τοπικής αυτοδιοίκησης, επαγγελματικών
φορέων της Λήμνου και επιστημονικών οργανώσεων με αντικείμενο τον χωρικό σχεδιασμό1 – και
παρουσιάζει τις προτάσεις που διατυπώθηκαν από κοινού για το Β’ Στάδιο της πρότασης του ΤΠΣ, με
στόχο να συνεισφέρει εποικοδομητικά στη θεσμοθέτηση ενός σχεδίου που υπηρετεί τη βιώσιμη
ανάπτυξη της Λήμνου.
2. Γενικές αρχές χωρικής ανάπτυξης για τις νησιωτικές περιοχές
Οι θέσεις και οι παρατηρήσεις που διατυπώθηκαν καθοδηγούνται από τις εξής αρχές:
1. Η νησιωτικότητα αποτελεί καθοριστικό παράγοντα χωρικής οργάνωσης και ανάπτυξης σε
επίπεδο προγραμματισμού υποδομών, διαχείρισης φυσικών πόρων και διασφάλισης της
κοινωνικής συνοχής.
2. Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε νησιού οφείλουν να διαφυλάσσονται και να αναδεικνύονται ως
συγκριτικά πλεονεκτήματα, αντιμετωπίζοντας τις πιέσεις που απειλούν να αλλοιώσουν τη
φυσιογνωμία του τόπου.
1 Συγκεκριμένα, στην ημερίδα συμμετείχαν ο ΓΓ Νησιωτικής Πολιτικής, η προϊσταμένη του Τμήματος Άυλης
Πολιτιστικής Κληρονομιάς του ΥΠΠΟ, η Δήμαρχος Λήμνου, ο προϊστάμενος του Τμήματος Αγροτικής Οικονομίας
της ΠΕ Λήμνου, ο πρόεδρος της Ένωσης Ξενοδόχων Λήμνου, ο πρόεδρος του Τμήματος Επιστήμης Τροφίμων και
Διατροφής του Πανεπιστημίου Αιγαίου στη Λήμνο, ο πρόεδρος του Συλλόγου Ελλήνων Πολεοδόμων –
Χωροτακτών (ΣΕΠΟΧ), η πρόεδρος του Συμβουλίου Θεσμικού Πλαισίου της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος
και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ), ο Διευθυντής του Παρατηρητηρίου Βιώσιμου Τουρισμού Αιγαίου, καθώς και
εκπρόσωποι της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου, του ΤΕΕ Βορείου Αιγαίου και άλλων επαγγελματικών φορέων της
Λήμνου.
13. Η φέρουσα ικανότητα των νησιωτικών –φυσικών και κοινωνικών– συστημάτων πρέπει να
καθορίζει κάθε πρόταση χωρικής ανάπτυξης.
4. Σε αυτό το πλαίσιο, ο χωρικός σχεδιασμός των νησιωτικών περιοχών οφείλει να:
✓ προωθεί την πολυκεντρική και ισόρροπη ανάπτυξη των οικισμών, περιορίζοντας τη
διάχυτη δόμηση και την ανεξέλεγκτη τουριστική ανάπτυξη και προστατεύοντας τα
αγροτικά τοπία και τη βιοποικιλότητα,
✓ αξιοποιεί τα συγκριτικά πλεονεκτήματα του τόπου, αναδεικνύοντας την πολιτιστική
ταυτότητα και τη ζώσα κληρονομιά σε συνεργασία με τις τοπικές κοινότητες,
✓ ενισχύει τη συμπληρωματικότητα των παραγωγικών τομέων, ιδίως του πρωτογενούς
τομέα με τον τουρισμό,
✓ ενισχύει την ανθεκτικότητα στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, με κατάλληλη
προσαρμογή των χρήσεων γης και των υποδομών.
3. Θέσεις και αρχές για τη χωρική ανάπτυξη της Λήμνου
• Η Λήμνος είναι κυρίως παραγωγικός τόπος με συνέχεια χιλιετιών, όχι κατ’ εξοχήν τουριστικός
προορισμός. Ο τουρισμός μπορεί να στηρίξει ουσιαστικά την τοπική οικονομία εφόσον
λειτουργεί συμπληρωματικά και όχι ανταγωνιστικά ως προς τον πρωτογενή τομέα.
• Προστασία της αγροτικής γης (γεωργικές εκτάσεις και βοσκότοποι) ως στρατηγικού πόρου για
την τοπική οικονομία και ταυτότητα αλλά και για την διατροφική ασφάλεια και την ανθεκτικότητα
• Συνεκτικότητα και διατήρηση μορφολογίας οικισμών, περιορισμός της εκτός σχεδίου δόμησης
και προστασία της φυσιογνωμίας του τόπου ως βασική κατεύθυνση πολιτικής.
• Προτεραιότητα σε μικρής κλίμακας τουριστικές επενδύσεις εντός ή πλησίον των οικισμών,
που συμπληρώνουν τον πρωτογενή τομέα και ενδυναμώνουν τους οικισμούς.
• Προστασία, ανάδειξη και ενσωμάτωση της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς (πρότυπο
οργάνωσης του αγροτικού χώρου με βάση τις παραδοσιακές μάντρες, αγροδιατροφική
κληρονομιά και εγγεγραμμένα στοιχεία ΑΠΚ, τοπικές ποικιλίες καλλιεργειών και φυλές ζώων)
στον χωρικό σχεδιασμό.
• Ορθολογική χρήση φυσικών και εδαφικών πόρων, προστασία ακτών, γεωλογικών
σχηματισμών, αμμοθινικών σχηματισμών, υγροτόπων και θαλάσσιου οικοσυστήματος
Ποσειδωνίας, σεβασμός στη φέρουσα ικανότητα του νησιού, ενδυναμώνοντας και την
ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή.
• Ενίσχυση της συνεργασίας με την τοπική κοινότητα και τους φορείς στον σχεδιασμό και την
εφαρμογή του ΤΠΣ.
4. Παρατηρήσεις επί του επιλεχθέντος σεναρίου της μελέτης ΤΠΣ
• Το επιλεγμένο σενάριο χωρικής ανάπτυξης προκρίνει ένα μοντέλο που βασίζεται στη
μονοδιάστατη τουριστική ανάπτυξη, θεωρώντας το τοπίο ως οικονομικό πόρο για τον τουρισμό
2και υποτιμώντας τον παραγωγικό χαρακτήρα της Λήμνου, ο οποίος συνδέεται καθοριστικά με
τον πρωτογενή τομέα.
• Οι εκτεταμένες ΠΕΧ τουριστικής ανάπτυξης ενσωματώνουν τους σημαντικότερους
αρχαιολογικούς χώρους της Λήμνου (Ηφαιστία, Καβείριο, Πολιόχνη), υποβαθμίζοντας το
καθεστώς προστασίας τους, καθώς αναπτύσσονται τόσο εντός των ζωνών Α’ προστασίας όσο
και στις περιβάλλουσες περιοχές ιδιαίτερου φυσικού κάλλους.
• Στην ΠΕΧ Αγροτικού Τοπίου επιτρέπεται δόμηση κατοικίας σε εκτάσεις με υψηλή γεωργική και
κτηνοτροφική σημασία, ενώ δεν εντάσσονται σημαντικά γεωργοκτηνοτροφικά και αγροδασικά
τοπία όπως όλο το βόρειο τμήμα του Φακού και το υπολειμματικό δάσος βελανιδιάς της
ανατολικής Λήμνου.
• Τίθενται περιορισμοί στις κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις εντός της ΠΕΧ Ζώνης Ανάπτυξης
Αγροτικών Δραστηριοτήτων καθώς και σε απόσταση 500μ. από την ακτογραμμή όλης της
Λήμνου, θέτοντας σε κίνδυνο τόσο τις υφιστάμενες όσο και τις μελλοντικές κτηνοτροφικές
εκμεταλλεύσεις που παραδοσιακά βρίσκονταν κοντά στις ακτές.
• Η ΠΕΠ Γεωργικής Γης Υψηλής Παραγωγικότητας περιορίζεται στην περιοχή του εν εξελίξει
αναδασμού της Ατσικής, παραλείποντας όλους τους υπόλοιπους παραγωγικούς κάμπους της
Λήμνου (Κοντιά, Τσιμανδρίων-Πορτιανού, Κοντοπουλίου-Καλλιόπης, Παναγιάς-Πλάκας).
• Το σενάριο δεν ενσωματώνει καθόλου τις παραδοσιακές μάντρες ως σύστημα οργάνωσης του
χώρου και στοιχείο ενίσχυσης της βιοποικιλότητας, παρά το γεγονός ότι αποτελούν
εγγεγραμμένο στοιχείο ΑΠΚ της Ελλάδας και έχουν αναγνωριστεί ως περίπτωση «λύσης
βασισμένης στη φύση» για τη γεωργία (Nature-based Solution in Agriculture) από τη Διεθνή
Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN).
5. Προτάσεις για το Β’ Στάδιο – Διαμόρφωση της πρότασης ΤΠΣ
• Καθορισμός εκτεταμένων ζωνών προστασίας αγροτικού τοπίου (γεωργικές εκτάσεις και
βοσκότοποι) με απαγόρευση ή σημαντικό περιορισμό της χρήσης κατοικίας και των τουριστικών
εγκαταστάσεων.
• Ένταξη όλων των σημαντικών αρχαιολογικών χώρων (Ηφαιστία, Καβείριο, Πολιόχνη) με το
ευρύτερο περιβάλλον τους σε ΠΕΠ αρχαιολογικών χώρων και πολιτιστικής κληρονομιάς.
• Αναθεώρηση της ΠΕΠ Γεωργικής Γης Υψηλής Παραγωγικότητας ώστε να καλύπτονται όλοι οι
σημαντικοί παραγωγικοί κάμποι του νησιού.
• Αναθεώρηση των προβλέψεων περιορισμού της κτηνοτροφικής δραστηριότητας εντός των
ΠΕΧ και πλησίον της ακτογραμμής.
• Ενσωμάτωση της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, δηλαδή της ζώσας παράδοσης
(παραδοσιακές μάντρες, αγροδιατροφική κληρονομιά), στον χωρικό σχεδιασμό, και ενίσχυση
μέσω κατάλληλων κινήτρων, όπως στην περίπτωση των οινοποιείων.
• Στοχευμένη θεσμική προστασία των παραδοσιακών μαντρών, με παράλληλα χρηματοδοτικά
εργαλεία για τον πρωτογενή τομέα.
3• Προτεραιότητα σε τουρισμό μικρής κλίμακας εντός ή πλησίον των οικισμών, που ενισχύει και
συμπληρώνει τον πρωτογενή τομέα και διαφυλάσσει την αγροτική γη από κερδοσκοπικές
πιέσεις αλλαγής χρήσης, αντί για μεγάλα ξενοδοχειακά συγκροτήματα στον εξωαστικό χώρο.
• Ενσωμάτωση της έννοιας της φέρουσας ικανότητας στη διαχείριση των εδαφικών και φυσικών
πόρων.
• Διασφάλιση ότι οι στρατηγικές επενδύσεις στον τουρισμό και άλλους τομείς εναρμονίζονται με
τις χρήσεις γης και την ταυτότητα του τόπου, .
• Ορθολογική χωροθέτηση ΑΠΕ ώστε να διαφυλάσσεται το αγροτικό και φυσικό τοπίο, η
αγροτική γη και οι περιοχές τουριστικής ανάπτυξης.
• Προώθηση βιώσιμων υποδομών (π.χ. ρομποτική φάρμα, αναδασμοί, αγροδιατροφικές
επενδύσεις, εκσυγχρονισμός γεωργίας) που ενισχύουν την τοπική οικονομία και την κοινωνική
συνοχή.
• Ανάπτυξη μηχανισμών παρακολούθησης και εφαρμογής του ΤΠΣ, με ενεργό συμμετοχή του
Δήμου και των τοπικών φορέων.
6. Συμπέρασμα
Η Λήμνος διαθέτει μοναδικά φυσικά, πολιτιστικά και αγροδιατροφικά χαρακτηριστικά που πρέπει να
ενσωματωθούν σε ένα συνεκτικό και βιώσιμο σχέδιο χωρικής ανάπτυξης. Το ΤΠΣ πρέπει να υπηρετεί:
✓ τη διατήρηση και ενδυνάμωση της ταυτότητας της Λήμνου που συνδέεται και με την
αυτάρκειά της, στηρίζοντας την αναπτυξιακή διαδικασία στην ανάδειξη και αξιοποίηση των
συγκριτικών πλεονεκτημάτων του νησιού,
✓ τη βιωσιμότητα του πρωτογενούς και του –άμεσα συνδεδεμένου– δευτερογενούς τομέα,
✓ τη λελογισμένη ενίσχυση του τουρισμού, σε άμεση σύνδεση και συμπληρωματικότητα με τον
πρωτογενή τομέα,
✓ τη συμμετοχική διακυβέρνηση με την τοπική κοινωνία.
Με αυτές τις θέσεις και προτάσεις, όπως προέκυψαν μέσα από ανοιχτό διάλογο με την τοπική κοινωνία,
θεσμικούς και επιστημονικούς φορείς, η Ανεμόεσσα και το MedINA στοχεύουν να συμβάλουν ώστε η
πρόταση του ΤΠΣ που θα προωθηθεί προς θεσμοθέτηση να αποτελεί εργαλείο ουσιαστικής,
ισορροπημένης και βιώσιμης ανάπτυξης για τη Λήμνο.
