Ένα τέτοιο εγχείρημα είναι η προσπάθεια να τιμηθεί ο μοναδικός Anzac που γεννήθηκε στη Λήμνο και υπηρέτησε στο εξωτερικό με τις αυστραλιανές δυνάμεις κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο: ο σκαπανέας (Sapper) Basil Demetri Passa.
Μια αναμνηστική πλάκα προς τιμήν της στρατιωτικής του υπηρεσίας παραδόθηκε πρόσφατα στις αρχές της Λήμνου, χάρη και στις προσπάθειες της Λημνιάς της Αυστραλίας Marie Giannakopoulos.
Πρόκειται για την κατάληξη μιας διαδρομής μνήμης που άρχισε πριν από περισσότερα από 13 χρόνια, όταν ξεκίνησα να ερευνώ τη μοναδική ιστορία του Basil.
ΑΠΟ ΤΟ ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΙ ΣΤΗΝ ΑΥΣΤΡΑΛΙΑ
Ο Basil γεννήθηκε τον Απρίλιο του 1874 στο μικρό αγροτικό χωριό Κοντοπούλι, στη βορειοανατολική Λήμνο.
Την εποχή της γέννησής του, το χωριό, με το σχολείο και τις δύο εκκλησίες του, αριθμούσε περίπου 190 οικογένειες. Μία από τις εκκλησίες, ο εντυπωσιακός Άγιος Δημήτριος, ανεγέρθηκε το 1879 με τη στήριξη του Εμμανουήλ και της Δέσποινας Δημητριάδη, οικογένειας εμπόρων από την Αλεξάνδρεια.
Αργότερα, το Κοντοπούλι θα γινόταν γνωστό και ως τόπος εξορίας του μεγάλου ποιητή Γιάννη Ρίτσου κατά τη διάρκεια του Ελληνικού Εμφυλίου.
Η Αίγυπτος υπήρξε για πολλά χρόνια προορισμός Ελλήνων που αναζητούσαν μια νέα ζωή. Στις αρχές του 20ού αιώνα, αλλά και νωρίτερα, Έλληνες από την ηπειρωτική χώρα και τα νησιά του Αιγαίου μετανάστευαν εκεί σε μεγάλους αριθμούς.
Η μετακίνηση ήταν τόσο συχνή, ώστε πλοία συνέδεαν τακτικά τη Λήμνο και άλλα νησιά με τη μακρινή Αλεξάνδρεια.
Δεν ήταν επίσης ασυνήθιστο Έλληνες που είχαν εγκατασταθεί και ευημερήσει στην Αίγυπτο να στηρίζουν οικονομικά τον τόπο καταγωγής τους. Ένας από τους πλέον χαρακτηριστικούς ήταν ο μεγάλος ευεργέτης της ελληνικής παροικίας της Αλεξάνδρειας, Γεώργιος Αβέρωφ, ο οποίος χρηματοδότησε την κατασκευή του θωρηκτού που έφερε το όνομά του και το οποίο διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην απελευθέρωση της Λήμνου και άλλων νησιών του Αιγαίου από την Οθωμανική Αυτοκρατορία το 1912.
Ακόμη και σήμερα, στο Κοντοπούλι σώζονται μεγάλες κατοικίες –ορισμένες σε κακή κατάσταση– που παραπέμπουν σε εποχές μεγαλύτερης οικονομικής ευμάρειας.
Δεν γνωρίζουμε πότε ακριβώς, αλλά κάποια στιγμή πριν από την έναρξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου ο Basil παντρεύτηκε τη Rosa και ζούσε στο Port Said της Αιγύπτου.
Αργότερα μετανάστευσε στην Αυστραλία, ενώ η σύζυγός του παρέμεινε στην Αίγυπτο. Ήταν μορφωμένος και βρήκε εργασία ως διερμηνέας στο πολύβουο προπολεμικό Σίδνεϊ.
Μπορούμε να υποθέσουμε ότι είχε μάθει αγγλικά κατά τη διάρκεια της ζωής του στο κοσμοπολίτικο περιβάλλον της βρετανικής τότε Αιγύπτου.
Έμενε στην Palmer Street, στο East Sydney, και πολιτογραφήθηκε Βρετανός υπήκοος.
Δεν γνωρίζουμε πολλά για τη ζωή του στο Σίδνεϊ. Ωστόσο, λόγω της εργασίας του ως διερμηνέα, είναι πιθανό να γνώριζε πολλούς ανθρώπους της τοπικής ελληνικής κοινότητας και να βοηθούσε νεοαφιχθέντες μετανάστες να προσαρμοστούν σε μια αγγλόφωνη χώρα.
Ενδέχεται ακόμη να είχε βοηθήσει έναν άλλο νέο μετανάστη στην Αυστραλία, τον Peter Rados, με καταγωγή από την Αρτάκη της Μικράς Ασίας.
Ο 24χρονος Peter ζούσε τότε στο Panellinion Club, στην Park Street του Σίδνεϊ, και εργαζόταν ως μάγειρας όταν κατατάχθηκε στο 3ο Τάγμα της Australian Imperial Force (AIF) τον Αύγουστο του 1914.
ΣΤΟΝ Α΄ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ
Ο Basil ακολούθησε τον Peter και πολλούς ακόμη Έλληνες που προσφέρθηκαν εθελοντικά να υπηρετήσουν στην Australian Imperial Force κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Κατατάχθηκε στις 7 Φεβρουαρίου 1916 ως σκαπανέας, δηλαδή ως μηχανικός, σε μονάδα του αυστραλιανού Μηχανικού.
Στις 30 Σεπτεμβρίου 1916 αναχώρησε από το Σίδνεϊ με προορισμό την Αγγλία και, τελικά, τη Γαλλία, με το στρατιωτικό μεταγωγικό Aeneas, που έφερε το όνομα του μυθικού Τρώα ήρωα Αινεία.
Το πλοίο θα διέσχισε τον Ινδικό Ωκεανό και στη συνέχεια τη Διώρυγα του Σουέζ, περνώντας από το Port Said, όπου εξακολουθούσε να ζει η σύζυγός του, Rosa.
Αναρωτιέμαι αν ο Basil κατάφερε να πάρει άδεια και να ξαναδεί τη γυναίκα του στην Αίγυπτο. Ίσως να μη μάθουμε ποτέ.
Είτε κατάφερε να αποβιβαστεί από το Aeneas είτε όχι, σύντομα συνέχισε το ταξίδι του μέσω της Μεσογείου προς τον πόλεμο.
Έφτασε στην Αγγλία τον Νοέμβριο του 1916, όπου ολοκλήρωσε την εκπαίδευσή του, και τον Μάρτιο του 1917 πέρασε στη Γαλλία.
Στάλθηκε στο Étaples-sur-Mer, κοντά στο Καλέ, όπου λειτουργούσε ένα από τα σημαντικότερα στρατιωτικά συγκροτήματα της εποχής. Εκεί βρισκόταν και το 1st Australian General Base Depot, από όπου περνούσαν οι αυστραλιανές ενισχύσεις που έφταναν στο Δυτικό Μέτωπο.
Στο στρατόπεδο κρατούνταν επίσης Γερμανοί αιχμάλωτοι πολέμου.
Από το 1916 έχουν σωθεί πολλές ζωγραφικές απεικονίσεις του χώρου από την καλλιτέχνιδα Iso Rae.
Διαβαστε περισσότερα στο άρθρο του Νέου Κόσμου
